Hastanede el hijyeni nasıl sağlanır: Hastalar ve refakatçiler neler yapabilir?

Hastaneye yatışta hemşireye lavaboların ve el antiseptiklerinin nerede olduğunu, izolasyon kuralları bulunup bulunmadığını sorun. Yemekten önce, tuvaletten sonra ve size verilen eğitime uygun olarak yara pansumanına dokunmadan önce ve sonra ellerinizi temizleyin. Sağlık çalışanının ellerini temizlediğini görmediyseniz, temas veya işlem öncesinde nazikçe sorabilirsiniz.[1]

Önemli noktalar

• El hijyeni, temaslara ve işlemlere göre tekrarlanmalıdır. Odaya girerken elleri bir kez temizlemek bütün gün için yeterli değildir.
• Eller gözle görülür şekilde kirliyse sabun ve akan su kullanın; özel izolasyon durumlarında yöntemi servis talimatlarına göre seçin.[2]
• Eldiven, elleri temizlemenin yerini tutmaz. Eğitim almadıysanız veya izin verilmediyse yaralara, tüp ve kateter bağlantılarına ya da cihazlara kendiniz dokunmayın.
• El antiseptiği biterse, pansuman gevşerse veya tüp ya da kateterde bir sorun görürseniz hemşireye bildirin.

Eller ne zaman temizlenmeli?

Hastalar ve refakatçiler şu zamanları akıllarında tutabilir:[1]

• Yemek hazırlamadan veya yemeden önce; ağız, burun ve gözlere dokunmadan önce.
• Eğitimini aldığınız ve değiştirmenize izin verilen pansumanı değiştirmeden önce ve sonra; yaraya veya bakım malzemelerine dokunmadan önce ve sonra hemşirenin talimatlarını uygulayın.
• Tuvaleti kullandıktan veya tuvalet ihtiyacında birine yardım ettikten sonra; sümkürdükten, öksürdükten veya hapşırdıktan sonra.
• Yatak korkulukları, kapı kolları, uzaktan kumanda veya cep telefonu gibi hasta odasında sık dokunulan yüzeylere dokunduktan sonra.
• İzolasyon odasına girerken ve odadan çıkarken ya da vücut sıvılarıyla temas ettikten sonra servis kurallarını uygulayın.

Sağlık çalışanları ellerini kapının dışında veya başka bir yerde temizlemiş olabilir; farklı işlemler arasında yeniden temizlemeleri de gerekebilir. Refakatçiler kateterleri, bağlantıları veya cihazları kendileri sökmemelidir; bir sorun görürseniz hemşireden müdahale etmesini isteyin.

Sabun ve su mu, el antiseptiği mi?

Ellerinizde görünür kir varsa veya ellerinize kan ya da vücut sıvısı bulaşmışsa sabun ve akan suyla temizleyin. Sabunla en az 20 saniye boyunca avuç içlerini, ellerin üstünü, parmak aralarını, başparmakları, parmak uçlarını ve tırnak çevrelerini iyice ovalayın; ardından durulayıp kurulayın.[5] Görünür kir yoksa hastane kurallarına göre alkol içeren el antiseptiği kullanabilir, ellerinizin tüm yüzeylerine yayarak tamamen kuruyana kadar ovalayabilirsiniz.[1][2]

Hastada Clostridioides difficile enfeksiyonu varsa hasta ve yakınları, servisin izolasyon talimatlarına göre ellerini sabun ve suyla yıkamalıdır; eldiven, izolasyon önlüğü ve ortam temizliğinin de ayrı ayrı işlevleri vardır.[3] Sağlık çalışanlarının uygulamaları hastanenin enfeksiyon kontrol kurallarına tabidir; hasta ve yakınlarının hangi sağlık çalışanı kurallarının geçerli olduğuna kendilerinin karar vermesi gerekmez.

Nasıl hatırlatabilir ve yardım isteyebilirsiniz?

Sağlık çalışanının ellerini temizleyip temizlemediğinden emin değilseniz işlemden önce şöyle diyebilirsiniz: “Ben görmemiş olabilirim, yaraya dokunmadan önce ellerinizi temizleyebilir misiniz?” Bir tercümandan da yardım isteyebilirsiniz. El antiseptiği bittiyse veya izolasyon odasına girerken ne yapmanız gerektiğini bilmiyorsanız bakımınızdan sorumlu hemşireyle iletişime geçin; sorun çözülmeden devam ederse servis sorumlu hemşiresine bildirebilirsiniz.[1]

Eldiven kullanırken kirlenmiş eldivenlerle cep telefonuna veya temiz malzemelere dokunmaya devam etmeyin. Bakım bittikten sonra size öğretildiği şekilde eldivenleri çıkarın ve ellerinizi temizleyin; kirli bir bakım işleminden temiz bir bakım işlemine geçmeden önce hemşirenin verdiği eğitime göre kirlenmiş eldivenleri çıkarın, ellerinizi temizleyin ve gerektiğinde yeni eldiven takın. Elleri temizlemek; steril işlem uygulamalarının, cihaz bakımının veya izolasyon önlemlerinin yerini tutmaz.

Sık sorulan sorular

Sağlık çalışanının ellerini yıkadığını görmemem, ellerini temizlemediği anlamına mı gelir?

Her zaman değil; kapının dışında temizlemiş olabilir. Muayeneden önce nazikçe sorabilirsiniz.[1]

Eldiven takarken de elleri temizlemek gerekir mi?

Evet. Eldiven, el hijyeninin yerini tutmaz; eldivenleri çıkardıktan sonra eller temizlenmelidir. İşlemler arasında servis kurallarına göre eldiven değiştirilmelidir.[1]

Durulama gerektirmeyen el antiseptiği kirli ellerde kullanılabilir mi?

Eller gözle görülür şekilde kirliyse sabun ve akan su kullanın; hastanenin özel kuralları varsa servis talimatlarına uyun.[2]

Hastada veya refakatçide ishal varsa ziyaret yapılabilir mi?

Önce servisle iletişime geçip belirtileri anlatın; ziyaretin mümkün olup olmadığını ve hangi korunma önlemlerinin gerektiğini sorun. İzolasyon alanına kendi başınıza girmeyin.

Kateter bağlantısını kendim temizlemem gerekir mi?

Kendiniz müdahale etmeyin. Hemşireden hasta yakınlarının neler yapabileceğini açıklamasını isteyin; bağlantı gevşerse veya pansuman ıslanır ya da yerinden çıkarsa gecikmeden bildirin.

El antiseptiği biterse ne yapmalıyım?

Bakımınızdan sorumlu hemşireye söyleyin ve yenilenmesini isteyin; ellerinizi temizlemeniz gerektiğinde en yakın el yıkama yerini sorun.

Sık temizlik nedeniyle ellerim kuruyup çatlarsa ne yapmalıyım?

Hemşireye bildirin; eldivenlerle, cildinizle ve tedavinizle uyumlu cilt bakımı yöntemlerini sorun. Cildinizde rahatsızlık olduğu için gerekli el hijyenini atlamayın.[2]

Kaynaklar

1. CDC: Sağlık kuruluşlarında hastalar ve ziyaretçiler için el hijyeni, 2026-11-06 tarihinde kontrol edildi.

2. CDC: Sağlık çalışanları için el hijyeninde klinik güvenlik, 2026-11-06 tarihinde kontrol edildi; sağlık çalışanlarının uyması gereken kurallarda hastanenin kendi düzenlemeleri esas alınır.

3. CDC: Hastalar ve ziyaretçiler için el hijyeni bilgileri, 2026-11-06 tarihinde kontrol edildi.

4. Çin Ulusal Sağlık Komisyonu: Sağlık çalışanları için el hijyeni standardı WS/T 313—2019, 2026-11-06 tarihinde kontrol edildi; bu standart sağlık çalışanlarına yöneliktir, hastalar ve yakınları servis talimatlarına uymalıdır.

5. CDC: El yıkama hakkında sık sorulan sorular, 2026-11-06 tarihinde kontrol edildi.